Δυο πλευρές

 Μέσα μας συνυπάρχουν αντικρουόμενες ανάγκες

Ένα μέρος σου θέλει να προχωρήσει.
Ένα άλλο σε κρατά πίσω.

Ποιο ακούς σήμερα;

Είσαι όντως καλά;

 

«Συχνά λέμε “είμαι καλά” για να αποφύγουμε αυτό που νιώθουμε.»

«Αλήθεια, πότε ήταν η τελευταία φορά που δεν 

ήσουν καλά… και το είπες;»

Εθισμός και Τέχνη

 

Ποιος δεν έχει ακούσει την εικόνα του “βασανισμένου καλλιτέχνη” που μετουσιώνει τον πόνο του σε δημιουργία;

Πολλοί συνδέουν τη δημιουργικότητα με την ένταση, την υπερβολή, ακόμη και την αυτοκαταστροφή.

Αλήθεια, πόσο αληθινό είναι αυτό;

Η Τέχνη ως καταφύγιο

Σε δύσκολες περιόδους , προσωπικές, συλλογικές, κοινωνικές, η τέχνη μπορεί να λειτουργήσει ως ένας ασφαλής χώρος που θα μας λυτρώσει. Να γίνει η αγκαλιά που χρειαζόμαστε εκείνη τη στιγμή και κάθε στιγμή.

  Ζωγραφική, θέατρο, μουσική, χορός, γραφή, κινηματογράφος.

 Κάθε μορφή τέχνης, μπορεί να γίνει ένας δρόμος να εκφράσουμε όσα δεν βρίσκουν εύκολα τρόπο να ειπωθούν.

Η δημιουργία, αλλά και η θέαση ενός έργου τέχνης, μπορεί να λειτουργήσει ως ένας μεταβατικός χώρος: ένας τόπος όπου τα συναισθήματα και οι σκέψεις αποκτούν μορφή και νόημα.

Μπορεί η ένταση της τέχνης να γίνει εξάρτηση;

Υπάρχει όμως και μια άλλη πλευρά.

Η δημιουργία συχνά συνδέεται με έντονες συναισθηματικές εμπειρίες. Αυτή η ένταση μπορεί, με τον καιρό, να γίνει εθιστική , μια ανάγκη να νιώθεις «κάτι δυνατό» για να μπορέσεις να δημιουργήσεις.

Έτσι, κάποιος μπορεί:

• να κυνηγά συνεχώς έντονες καταστάσεις
• να βλέπει την ηρεμία ως μπλοκάρισμα και να τη φοβάται
• να ταυτίζει τον πόνο με την έμπνευση

Σε αυτή την περίπτωση, η τέχνη δεν απελευθερώνει αλλά εγκλωβίζει.

Ο μύθος της “επώδυνης δημιουργίας”

Η ιδέα ότι πρέπει να πονάς για να δημιουργείς είναι βαθιά ριζωμένη, ωστόσο μπορεί να γίνει και επικίνδυνη.

Είναι άλλο πράγμα ο πόνος να γίνεται υλικό έμπνευσης και άλλο να θεωρείται απαραίτητη προϋπόθεση για τη δημιουργία.

Η δημιουργικότητα δεν απαιτεί καταστροφή. Μπορεί να υπάρξει και μέσα από τη σύνδεση, την παρατήρηση, ακόμη και την ηρεμία.

Ο ρόλος της Τέχνης στη θεραπεία

Σε θεραπευτικά πλαίσια, όπως η Δραματοθεραπεία, η τέχνη χρησιμοποιείται με έναν πιο συνειδητό τρόπο.

Δεν ενισχύει την ένταση , τη μετατρέπει.

Μέσα από ρόλους, συμβολισμούς και φαντασία, το άτομο μπορεί:

• να εκφράσει δύσκολα συναισθήματα
• να δει την εμπειρία του από απόσταση
• να δοκιμάσει νέους τρόπους ύπαρξης

Η Τέχνη γίνεται έτσι ένα εργαλείο κατανόησης και όχι ένας μηχανισμός φυγής.

Μια μικρή άσκηση

Αν θέλεις να δοκιμάσεις κάτι απλό:

Σκέψου ένα έντονο συναίσθημα που έχεις αυτή την περίοδο.

Διάλεξε έναν τρόπο να του δώσεις μορφή:

• ζωγράφισέ το
  
• γράψε λίγες γραμμές,
•  δώσε του  φωνή σαν να ήταν ένας χαρακτήρας
• νιώσε το να κυλάει στο σώμα σου και χόρεψε το

Και μετά αναρωτήσου:

• Τι προσπαθεί να μου πει;
• Το αποφεύγω ή το ακούω;

Δεν χρειάζεται να είναι “όμορφο” ή “σωστό”. Αρκεί να είναι αληθινό.

Κλείνοντας…

Η σχέση μας με την Τέχνη είναι αυτή που καθορίζει αν θα λειτουργήσει λυτρωτικά ή περιοριστικά.

Είναι αυτή που μπορεί να δώσει μορφή στα συναισθήματά μας,  χωρίς να χρειάζεται να χαθούμε μέσα στην ένταση για να δημιουργήσουμε.

Τελικά η αληθινή δύναμη της δημιουργίας δεν βρίσκεται  στον πόνο, αλλά στην ικανότητά μας να τον μετασχηματίζουμε .

Μετά την Ανάσταση

 

Μετά την Ανάσταση, αυτό που μένει δεν είναι μόνο το φως, αλλά η ευθύνη να το κρατήσεις ζωντανό μέσα σου. 

Η καθημερινότητα επιστρέφει, με τις ίδιες δυσκολίες, τις ίδιες σκέψεις, όμως κάτι έχει μετακινηθεί εσωτερικά. 

Η αγάπη γίνεται στάση, όχι συναίσθημα της στιγμής. Η εσωτερική εργασία δεν είναι πια ιδέα, αλλά επιλογή να βλέπεις τον εαυτό σου καθαρά, ήρεμα, χωρίς άμυνες.

Η ψυχή δεν αλλάζει απότομα. Θεραπεύεται μέσα από μικρές, συνειδητές επιλογές: να μείνεις παρών, να αντέξεις το δύσκολο συναίσθημα, να μην επιστρέψεις αυτόματα σε παλιά μοτίβα. 

Η αιωνιότητα δεν είναι κάτι μακρινό, είναι η ποιότητα της προσοχής που δίνεις στο τώρα. Και κάθε μέρα, όσο ανεπαίσθητα κι αν φαίνεται, είναι μια ευκαιρία να ξαναχτίσεις τον εαυτό σου με περισσότερη αλήθεια.

Άσκηση:

  Δύο φωνές (εσωτερικός διάλογος)

Πάρε μια φράση από το κείμενο, όποια σε αγγίζει:

– Πες τη δυνατά ως η “φωνή της ελπίδας”.
– Μετά απάντησε ως η “φωνή της αμφιβολίας”.

Άφησε τις δύο φωνές να μιλήσουν εναλλάξ. 

Εκεί αρχίζει η πραγματική επίγνωση.

Πάσχα: Μια εσωτερική διαδρομή. Τέχνη, σιωπή και επανεκκίνηση

 

Καραβάτζο, “Η απιστία του Θωμά”, 1600-1601

Το Πάσχα δεν είναι μόνο μια γιορτή. Είναι ένας κύκλος. Μια υπενθύμιση ότι μέσα από την απώλεια, τη σιωπή και τη δοκιμασία, μπορεί να γεννηθεί κάτι νέο.

Κάθε χρόνο, αυτές οι μέρες κουβαλούν μια ιδιαίτερη ενέργεια. Οι ήχοι χαμηλώνουν, οι ρυθμοί αλλάζουν και αν το επιτρέψουμε, κάτι μέσα μας αρχίζει να φωτίζει.

Το Πάσχα είναι βαθιά συνδεδεμένο με την Τέχνη. Την «μεγάλη» τέχνη, αλλά και την προσωπική, την αυθόρμητη: ένα σχέδιο σε ένα χαρτί, λίγες λέξεις σε ένα τετράδιο, μια μουσική που σε βρίσκει την κατάλληλη στιγμή.

Είναι μια μορφή θεραπείας.

Τη Μεγάλη Εβδομάδα, η κάθε μέρα είναι ένα εσωτερικό στάδιο. Από την ένταση και τη φόρτιση, περνάμε στη σιωπή. Και μέσα από αυτή τη σιωπή, ανοίγει χώρος.

Χώρος για να νιώσουμε.

Χώρος για να αφήσουμε.

Χώρος για να ξαναρχίσουμε.

Η Τέχνη εδώ δεν είναι αποτέλεσμα. Είναι διαδικασία. Είναι ο τρόπος να μετατρέψεις ό,τι κουβαλάς, σε κάτι που μπορείς να δεις, να αγγίξεις, να κατανοήσεις.

Δεν χρειάζεται να είσαι «καλλιτέχνης».

Χρειάζεται μόνο να είσαι παρών.

Φέτος, αντί για βιασύνη και υποχρεώσεις, σε προτρέπω να δώσεις λίγο χρόνο σε αυτό:

να γράψεις,

να ζωγραφίσεις,

να περπατήσεις ανέμελα σε ένα μέρος που αγαπάς... χωρίς κάποιο σκοπό,  

να νιώσεις τον αέρα, 

να σιγομουρμουρίσεις μια μελωδία, ένα ψαλμό, 

και να ακούσεις πραγματικά τους ήχους της φύσης γύρω σου.

Η Ανάσταση δεν είναι μόνο μια στιγμή.

Είναι μια εσωτερική μετακίνηση.

Και κάθε μικρή πράξη φροντίδας του εαυτού είναι, με έναν τρόπο, μια μορφή Αναγέννησης.

Στάσου για λίγα λεπτά και γράψε 3 πράγματα που επιλέγεις να αφήσεις πίσω σου:

1. Ένα συναίσθημα που σε βαραίνει

(π.χ. φόβος, ενοχή, θυμός) 

2. Μια σκέψη ή πεποίθηση που σε περιορίζει

(π.χ. «δεν είμαι αρκετός/ή», «δεν μπορώ να αλλάξω») 

3. Μια συνήθεια που δεν σε υπηρετεί πια

(π.χ. αναβλητικότητα, υπερανάλυση, σύγκριση με άλλους) 

Μην το ωραιοποιήσεις. Να είσαι ειλικρινής.

Και όταν τελειώσεις, κάνε μια μικρή παύση.

Διάβασέ τα ξανά και αναρωτήσου:

«Αν αυτά δεν με όριζαν πια, ποιος θα ήμουν;»

                 Κ Α Λ Η    Α Ν Α Σ Τ Α Σ Η

Βίωμα και Αφήγηση

 

 Το βίωμα συχνά θεωρείται κάτι αυτονόητο: αυτό που ζήσαμε, αυτό που περάσαμε, οι εμπειρίες που σημάδεψαν τη μνήμη μας. 

Όμως, αν σταθούμε λίγο πιο προσεκτικά, θα δούμε πως το βίωμα δεν είναι απλώς το γεγονός καθαυτό. Είναι, κυρίως, ο τρόπος με τον οποίο το επεξεργαζόμαστε, το νοηματοδοτούμε και τελικά το αφηγούμαστε.

Κάθε εμπειρία, τη στιγμή που συμβαίνει, είναι ακατέργαστη. Περιλαμβάνει εικόνες, συναισθήματα, αντιδράσεις, συχνά μπερδεμένα και ασαφή. Δεν έχει ακόμα μορφή, ούτε ξεκάθαρο νόημα. Το νόημα έρχεται αργότερα, όταν αρχίζουμε να ανακαλούμε το γεγονός, να το βάζουμε σε σειρά, να το εξηγούμε. Πρώτα στον εαυτό μας και ύστερα στους άλλους.

Η αφήγηση είναι αυτή που μετατρέπει το γεγονός σε βίωμα. Επιλέγουμε τι θα κρατήσουμε και τι θα αφήσουμε απ’ έξω. Δίνουμε έμφαση σε συγκεκριμένες στιγμές, αποσιωπούμε άλλες. Προσθέτουμε ερμηνείες, συνδέουμε αιτίες και αποτελέσματα, αποδίδουμε ρόλους: ποιος έφταιξε, ποιος πληγώθηκε, ποιος άλλαξε. Με αυτόν τον τρόπο, δεν αναπαράγουμε απλώς την εμπειρία, τη δημιουργούμε εκ νέου.

Ακόμη πιο καθοριστικό είναι το μοίρασμα. Όταν αφηγούμαστε κάτι σε άλλους, το βίωμα παύει να είναι ατομικό και γίνεται κοινωνικό. Η αντίδραση του ακροατή, η κατανόηση, η αμφισβήτηση, η συγκίνηση, επηρεάζει τον τρόπο που βλέπουμε κι εμείς το ίδιο μας το παρελθόν. Μια εμπειρία μπορεί να αποκτήσει μεγαλύτερη σημασία, να ελαφρύνει ή να βαραίνει, ανάλογα με το πώς γίνεται δεκτή.

Έτσι, το βίωμα δεν είναι σταθερό ούτε αντικειμενικό. Είναι δυναμικό και μεταβαλλόμενο. Κάθε φορά που το αφηγούμαστε, το αναδιαμορφώνουμε. Μεγαλώνοντας, αλλάζουμε κι εμείς και μαζί αλλάζει και η ιστορία που λέμε για τη ζωή μας. Το ίδιο γεγονός μπορεί κάποτε να το βιώναμε ως αποτυχία και αργότερα να το αναγνωρίζουμε ως απαραίτητο σταθμό εξέλιξης.

Αυτό δεν σημαίνει ότι «δεν έχει σημασία τι ζήσαμε». Σημαίνει ότι η ουσία του βιώματος δεν βρίσκεται μόνο στο τι συνέβη, αλλά στο τι σημαίνει για εμάς. Και αυτό το νόημα γεννιέται μέσα από τη μνήμη, την αφήγηση και τη σχέση με τους άλλους.

Τελικά, ίσως το πιο αληθινό βίωμα να μην είναι αυτό που μας συνέβη, αλλά αυτό που καταφέραμε να καταλάβουμε, να εκφράσουμε και να μοιραστούμε. 

Γιατί εκεί, στη διαδικασία της αφήγησης, δεν ανακαλούμε απλώς το παρελθόν...
το μετασχηματίζουμε.

Όταν το «Εγώ» γίνεται «Εμείς»

           

Ο Freud και ο απόλυτος έρωτας

Τι συμβαίνει όταν στον έρωτα παύει να υπάρχει το «Εγώ»;

Λένε, πως για να αγαπήσουμε κάποιον  πρέπει πρώτα να μάθουμε να αγαπάμε τον εαυτό μας. Μια φράση που γίνεται σχεδόν κανόνας ζωής.

Και ίσως είναι αλήθεια.  Όμως ο έρωτας δεν μένει πάντα εκεί.

Υπάρχουν στιγμές όπου η αγάπη ξεπερνά αυτή την ισορροπία.
Στιγμές όπου το «δικό μου» και το «δικό σου» αρχίζουν να χάνουν το νόημά τους και ο ένας να αρχίζει να υπάρχει μέσα από τον άλλον.

Ο Sigmund Freud, στο έργο του «Για τον ναρκισσισμό», περιέγραψε αυτή την ιδιαίτερη κατάσταση ως μια επιστροφή σε μια πρωταρχική μορφή ύπαρξης: εκεί όπου δεν υπάρχει σαφής διάκριση ανάμεσα στον εαυτό και το αντικείμενο της αγάπης.

«Ένας πραγματικά ευτυχισμένος έρωτας αντιστοιχεί στην πρωταρχική κατάσταση, όπου δεν είναι δυνατή η διάκριση μεταξύ λιβιδούς του Εγώ και λιβιδούς του αντικειμένου.»

Σε αυτή τη συνθήκη, η αγάπη παύει να είναι συναλλαγή.
Δεν είναι μια ισορροπία δούναι και λαβείν.
Δεν είναι μέτρηση, ούτε σύγκριση.

Είναι μια κατάσταση ύπαρξης.

Η χαρά του άλλου δεν είναι απλώς σημαντική, γίνεται προσωπική υπόθεση.
Η σύνδεση δεν είναι επιλογή· είναι εμπειρία.

Κι όμως, εδώ γεννιέται μια δύσκολη ερώτηση.

Στην εποχή του έντονου ατομικισμού, όπου η αυτονομία προβάλλεται ως ύψιστη αξία, το να «χάνεται» κανείς μέσα σε έναν άλλον άνθρωπο μοιάζει σχεδόν επικίνδυνο.

Είναι όμως πράγματι έτσι;

Είναι ο έρωτας μια απώλεια του εαυτού  ή ένας διαφορετικός τρόπος να τον ανακαλύψουμε;

Ίσως η απάντηση να βρίσκεται κάπου στη λεπτή ισορροπία και  ίσως τελικά, η βαθύτερη μορφή αγάπης να μην είναι αυτή που μας χωρίζει, αλλά αυτή που μας ενώνει χωρίς να μας ακυρώνει.

Εσύ τι πιστεύεις;

Μπορούμε να αγαπήσουμε αληθινά χωρίς να «χαθούμε» ή το να  «χαθούμε» είναι τελικά, μέρος της αγάπης;

 

Θα χαρώ να διαβάσω τις σκέψεις σου.