Βίωμα και Αφήγηση

 

 Το βίωμα συχνά θεωρείται κάτι αυτονόητο: αυτό που ζήσαμε, αυτό που περάσαμε, οι εμπειρίες που σημάδεψαν τη μνήμη μας. 

Όμως, αν σταθούμε λίγο πιο προσεκτικά, θα δούμε πως το βίωμα δεν είναι απλώς το γεγονός καθαυτό. Είναι, κυρίως, ο τρόπος με τον οποίο το επεξεργαζόμαστε, το νοηματοδοτούμε και τελικά το αφηγούμαστε.

Κάθε εμπειρία, τη στιγμή που συμβαίνει, είναι ακατέργαστη. Περιλαμβάνει εικόνες, συναισθήματα, αντιδράσεις, συχνά μπερδεμένα και ασαφή. Δεν έχει ακόμα μορφή, ούτε ξεκάθαρο νόημα. Το νόημα έρχεται αργότερα, όταν αρχίζουμε να ανακαλούμε το γεγονός, να το βάζουμε σε σειρά, να το εξηγούμε. Πρώτα στον εαυτό μας και ύστερα στους άλλους.

Η αφήγηση είναι αυτή που μετατρέπει το γεγονός σε βίωμα. Επιλέγουμε τι θα κρατήσουμε και τι θα αφήσουμε απ’ έξω. Δίνουμε έμφαση σε συγκεκριμένες στιγμές, αποσιωπούμε άλλες. Προσθέτουμε ερμηνείες, συνδέουμε αιτίες και αποτελέσματα, αποδίδουμε ρόλους: ποιος έφταιξε, ποιος πληγώθηκε, ποιος άλλαξε. Με αυτόν τον τρόπο, δεν αναπαράγουμε απλώς την εμπειρία, τη δημιουργούμε εκ νέου.

Ακόμη πιο καθοριστικό είναι το μοίρασμα. Όταν αφηγούμαστε κάτι σε άλλους, το βίωμα παύει να είναι ατομικό και γίνεται κοινωνικό. Η αντίδραση του ακροατή, η κατανόηση, η αμφισβήτηση, η συγκίνηση, επηρεάζει τον τρόπο που βλέπουμε κι εμείς το ίδιο μας το παρελθόν. Μια εμπειρία μπορεί να αποκτήσει μεγαλύτερη σημασία, να ελαφρύνει ή να βαραίνει, ανάλογα με το πώς γίνεται δεκτή.

Έτσι, το βίωμα δεν είναι σταθερό ούτε αντικειμενικό. Είναι δυναμικό και μεταβαλλόμενο. Κάθε φορά που το αφηγούμαστε, το αναδιαμορφώνουμε. Μεγαλώνοντας, αλλάζουμε κι εμείς και μαζί αλλάζει και η ιστορία που λέμε για τη ζωή μας. Το ίδιο γεγονός μπορεί κάποτε να το βιώναμε ως αποτυχία και αργότερα να το αναγνωρίζουμε ως απαραίτητο σταθμό εξέλιξης.

Αυτό δεν σημαίνει ότι «δεν έχει σημασία τι ζήσαμε». Σημαίνει ότι η ουσία του βιώματος δεν βρίσκεται μόνο στο τι συνέβη, αλλά στο τι σημαίνει για εμάς. Και αυτό το νόημα γεννιέται μέσα από τη μνήμη, την αφήγηση και τη σχέση με τους άλλους.

Τελικά, ίσως το πιο αληθινό βίωμα να μην είναι αυτό που μας συνέβη, αλλά αυτό που καταφέραμε να καταλάβουμε, να εκφράσουμε και να μοιραστούμε. 

Γιατί εκεί, στη διαδικασία της αφήγησης, δεν ανακαλούμε απλώς το παρελθόν...
το μετασχηματίζουμε.